Water, voedsel en energie zijn al onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zo concludeerde hoofdspreker Carolyn Steel, auteur van bestseller The Hungry City, de op 5 april gehouden DWSI denktanksessie over de Water-Voedsel-Energie Nexus. In een drukbezochte sessie bespraken strategen en agendasetters van organisaties uit de gehele watersector met elkaar en met gasten uit de voedsel- en energiesector hoe de stad van 2040 voorzien wordt van water, voedsel en energie. Een onderwerp dat de World Economic Forum eerder dit jaar heeft aangekaart in hun Global Risks Report.

 

Carolyn Steel heeft daar uitgesproken ideeën over, zo bleek uit haar verhaal. Zij gebruikt voedsel als lens om de stad en haar ontwikkeling door de historie heen te beschrijven. Voedsel, aldus Steel, biedt ons een krachtig kader voor reflectie op onze wijze van leven, de manier waarop we de stad inrichten, het bedrijven van politiek en onze relatie met de natuur. Kijk je door de lens van voedsel naar steden in een ver verleden en vergelijk je die met steden van nu en allerlei kwesties doemen op. Steel beoogt daarmee bewustzijn van en inzicht in complexe problematieken te vergroten, wat op zichzelf weer de creativiteit en bereidwilligheid voor positieve verandering in gang moet zetten.

 

Een voorbeeld is de afhankelijkheid van de stad van voedsel. Bevond het voedselsysteem (productie, consumptie, afval) zich lang geleden in de nabijheid van de stad en waren deze intiem verweven met elkaar, is deze door de loop der tijd steeds meer van elkaar gescheiden. Zover zelfs, dat we vandaag de dag nauwelijks meer weten hoe of waar ons voedsel wordt bereid. Prijs, niet smaak bepaald de waarde van voedsel. Dat verandert onze eetcultuur, maar maakt ons ook blind voor excessen van deze manier van omgaan met voedsel. Het maakt dat je minder snel stilstaat bij het feit dat 70% van de mondiale zoetwatervoorziening gebruikt wordt voor landbouw, een miljard mensen te zwaar zijn en even zoveel mensen honger leiden. Ook in Nederland moeten er normatieve keuzes worden gemaakt wat betreft onze voedselvoorziening. Veranderen we bijvoorbeeld ons eetgedrag of gaan we intensief vlees en vis verbouwen in flatgebouwen? De implicaties van deze keuzes, ook voor de watersector, zijn enorm. Steel presenteerde een alternatief: Sitopia. Sitos betekent voedsel in het Grieks, topos plaats, maakt samen voedselplaats. Een parodie op 'Utopia', wat 'goede plaats' of 'geen plaats' betekent; iets dat uiteindelijk onhaalbaar is. Sitopia is een praktisch alternatief en redeneert vanuit iets dat al is, namelijk voedsel en het systeem, de bewegingen daaromheen. Die systemen en bewegingen kunnen we op positieve wijze ombuigen tot iets dat bovengenoemde excessen teniet doen.

 

Naast de input van Steel, hebben drie gastsprekers kort vanuit de eigen invalshoek (water, voedsel of energie) gekeken naar de samenhang tussen de drie. Daarna was de zet aan de denktank zelf om na te gaan welke rol de watersector in de nexus te vervullen heeft. Dat houdt onder meer in bezinnen op wat de bindende factor tussen water, voedsel en energie is. Allen zijn nutsfuncties, zo werd opgemerkt: ze voorzien in primaire behoeften van mensen en de stad. Daarnaast moeten we kritisch naar onszelf als watersector kijken: hoe wordt je een aantrekkelijke partner voor de voedsel- en energiesector om mee samen te werken? Suggesties waren het stimuleren van het ketendenken en vanuit eigen sterktes middelen aanreiken die een duurzame voedsel- en energieproductie ten goede komen (denk aan koude-warmte opslag, nutriënten uit afvalwater, omzettingstechnieken). En daarmee ook de boer opgaan.

 

De denktankleden benadrukten de noodzaak om nieuwe coalities te vormen. Ook met partijen die op eerste gezicht tegengestelde belangen dienen. Concepten als 'food miles' en 'water footprint' bieden ook kansen om de trade-offs tussen sectoren te vertalen. Het maakt je er bewust van hoeveel 'virtueel water' je importeert met de vraag naar voedsel. Water dat in veelal waterschaarse gebieden is gebruikt om dat voedsel te verbouwen en mede aanzet kan zijn tot droogte aldaar. Een nieuwe, integrale aanpak voor prijsstelling werd gezien als een mogelijkheid om de werkelijke kosten van voedsel, water, en energie zichtbaar te maken. Social media biedt ons ook een krachtig, modern instrument waarmee een gezondere levensstijl in steden kan worden gestimuleerd. Eén die streeft naar een duurzame consumptie van zowel water, energie, als voedsel.

 

Steel sloot de sessie af met een korte reflectie. Het komt boven alles neer op visie, stelt ze. En de denktank kwam in haar ogen al met een aantal erg interessante ideeën en voorstellen. Het vervagen van de grenzen tussen sectoren biedt kansen.  Zo kunnen steden op een integrale wijze in hun behoeftes worden voorzien. Van belang is op zoek gaan naar (ver)nieuw(d)e integrale netwerken op stedelijk niveau. Netwerken die een omgeving creëren waarin het je makkelijk wordt gemaakt 'het juiste' te doen. Veel bewegingen zijn al gaande of relaties al impliciet aanwezig. Zo ook de samenhang tussen water, voedsel en energie, zo leidde Steel af uit de sessie. Het is nu zaak ook deze nexus de juiste richting in te sturen.

 

Chris Büscher, KWR

 Wat hebben ondermeer Van Gansewinkel, Attero, de Unie van Waterschappen, ThermPhos, LTO Nederland, Waste en Grontmij met elkaar gemeen? Allemaal maken zij deel uit van het nieuwe Nutriënten Platform, dat door zijn unieke samenstelling van partijen uit verschillende sectoren, in staat is efficiënter gebruik en hergebruik van nutriënten te versnellen.   Vrijdag 8 april komen de nu in totaal 21 leden van het platform voor het eerst bij elkaar. Dan wordt gezamenlijk bepaald welke concrete activiteiten het Nutriënten Platform de komende tijd gaat oppakken. Voor het eerst zitten partijen die zich bezig houden met hergebruik van nutriënten aan tafel met partijen die deze nutriënten weer nodig hebben, zoals ThermPhos International en partijen uit de landbouw en de kunstmestindustrie. Een unieke en noodzakelijke samenwerking om het duurzaam gebruik van nutriënten te agenderen en versnellen.   De missie van het Nutriënten Platform is "De juiste condities creëren voor de noodzakelijke transitie naar duurzaam nutriënten gebruik". Het platform bouwt voort op de speciale positie die Nederland heeft, met haar nutriëntenoverschot, in een wereld van (toekomstige) schaarste. Door een groter besef van de noodzaak van een efficiënter gebruik en hergebruik van nutriënten, ontstaan er kansen om in Nederland ontwikkelde kennis en oplossingen breder en internationaal, ook in ontwikkelingslanden, toe te passen.